نگرشها به علم دینی
مفهوم علم دینی در رابطهی غیرخصمانهی علم و دین قابل طرح هست و دارای موافقین و مخالفینی است. موافقین علم دینی در سه دسته قرار میگیرند (پدرام و عیوضی 1393):
- دسته اول با نادیدهانگاشتن عقل و تجربه بشر، اصالت را با منابع دینی میدانند. این نظریه طرفدار مطرحی ندارد.
- دسته دوم در علم دینی اصالت را بر علم تجربی میدانند. اینها علم تجربی را معیار میدانند و اعتقاد دارند علم دینی را باید با معیار فلسفه غربی ارزیابی کرد. اینها با پوزیتویسم مخالفت و پساپوزیتویسم را نقد میکنند ولی الگوی جانشینی برای کسب معرفت هم ارائه نمیکنند.
- در نگاه دسته سوم از اندیشمندان نوعی رابطه طولی میان شیوههای کسب معرفت بشر (تجربه و دین) وجود دارد و برای رسیدن به علم دینی لازم است به هر دو توجه شود. دیدگاههای مطرح در این دسته خود به سه گروه تقسیم میشوند:
- در علم دینی، از نظر مهدی گلشنی دین مفروضات اساسی و نظریههای جهانشمول علم را تعیین میکند. دين در واقع يك زمينهي متافيزيكي براي علم فراهم ميكند.
- کسب معرفت از دین؛ سیدحسین نصر تأکید میکند که در تمامی ادیان و فرهنگهای بشری متفاوت، شیوهای برای دستیابی به معرفت وجود دارد. وی به جای علم دینی به معرفت قدسی اعتقاد دارد. این نوع معرفت سبب آمیختن ارزشهای متعالی و جهانبینی الهی با علم میشود.
- رسیدن به علم نیازمند تلازم عقل و وحی است هر چند که عقل بشر در طول وحی است. جوادی آملی تأکید میکند که در اندیشه اسلامی عقل بشری مورد تأیید است اما در مرتبهای پایینتر از آموزههای نقلی قرار دارد. وی در رابطه و نسبت میان عقل و نقل مراتب مختلف علم بشری را مشخص میکند. دستاورد این نگاه علم الهی (در برابر علم الحادی) است.
با عنایت به این دیدگاهها میتوان نتیجه گرفت که علم امری است که در آغوش ارزشها و جهانبینی (دینی و یا غیردینی) شکل میگیرد (پدرام و عیوضی 1393, 126-127).
شکل یک - دستهبندی دیدگاه موافقین علم دینی
منابع و مراجع
- پدرام, عبدالرحیم, و محمدرحیم عیوضی. 1393. درآمدی بر آیندهپژوهی اسلامی. تهران: موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.