تصویر مطلوب رابطهی بین علم و دین
مبتنی بر ادبیات موضوع و بررسی نظریههای مختلف، یک تصویر مشترک مطلوب بین نظریهها در موضوع تعیین رابطهی تعامل و تعاضد و تلازم بین علم و دین اسلام قابل شناسایی است. نسبت علم و دین در این تصویر عبارت از تابعیت علم از دین است، یعنی حرف و تصمیم نهایی را دین مشخص میکند. این تصویر مطلوب از رابطه و نسبت بین علم و دین را میتوان بهصورت نموداری زیر نشان داد:
تعریف: علم دینی، مجموعهای از علوم و معارف بشری است که (۱) چارچوب نظریهپردازی آن و همچنین (۲) کاربرد یافتههای آن در قالب متافیزیک دین انجام میشود. علم و دین در وحدت با یکدیگر هستند و در رابطه تلازمی و تعاملی آنها، دین تعیینکننده نهایی در نظر و عمل است.
روششناسی و چگونگی اسلامیسازی علوم و نظامها
حد کمینهی اسلامیسازی علوم و نظامهای اجتماعی، عدم مخالفت آنها با شرع است؛ و حد بیشینه و کمال آن در تطابق کامل با شرع تعریف میشود. اسلامیسازی هر علم و نظامی با قرار دادن اصول و گزارههای آن علم و نظام و مؤلفههای آن در هر سطحی در چارچوب دینی اسلام و اطمینان از عدم تضاد آن با اصول و معارف اسلامی انجام خواهد شد. این چارچوب به مرور زمان و با حل مسائل جدید بر مبنای عدم مخالفت آنها با شرع و بهبود انطباق با آن بهسوی تصویر نهایی خود به تدریج تکمیل خواهد شد.
